حسين نيكپور: نزديك به يك سال از انتخابات رياست جمهوري دهم ميگذرد، اما اين انتخابات بقدري حاشيه داشت كه هنوز هم در روزنامهها و راديو و تلويزيون اخباري در مورد آن ميشنويم و هنوز هم در برخي دادگاهها، رسيدگي به جرايمي كه در حوادث پس از انتخابات انجام شد ادامه دارد.
حاشيههاي انتخابات اخير آنقدر دنبالهدار شد كه الان، با وجود اين كه يك سال از برگزاري انتخابات رياست جمهوري دهم ميگذرد، تصوير اين انتخابات و مسائل مرتبط با آن در ذهن همه مردم ما ساري و جاري است.
در سالگرد اين انتخابات و در حالي كه حاشيههاي انتخابات رياست جمهوري دهم رفتهرفته كمرنگ ميشود، بر حوادثي كه بعد از اين انتخابات جنجالي اتفاق افتاد مروري ميكنيم.
انتخابات رياست جمهوري دهم را از جنبههاي مختلف ميتوان متفاوتترين انتخابات انجام شده در تاريخ جمهوري اسلامي ايران قلمداد كرد.
در اين دوره از انتخابات از چند هفته مانده به روز رايگيري، فضاي كشور از آنچنان شور و هيجاني برخوردار بود كه پيش از اين در كمتر انتخاباتي شاهد آن بوديم. مردم به صورت سازمان يافته و حتي خودجوش با برگزاري تجمعات مختلف، حمايت خود را از كانديداهاي مورد علاقه خود اعلام ميكردند و در برخي نقاطي كه حاميان كانديداهاي رقيب، با يكديگر برخورد داشتند به صورت مسالمتآميز به رجزخواني براي يكديگر ميپرداختند. فعاليتهاي حاميان كانديداها در اين انتخابات آنقدر سنجيده و پخته صورت گرفت كه با توجه به حوادثي كه بعد از انتخابات رخ داد، آحاد جامعه به اين مساله اذعان كردند كه بلوغ سياسي عموم مردم بسيار بالاتر از برخي از نخبگان سياسي بود. علاوه بر حضور اين چنيني مردم، گروهها و جريانات مختلف نيز كه بعضا در برخي از انتخابات قبلي به حالت قهر، صحنه را خالي ميكردند و به قول خود شركت در انتخابات را تحريم ميكردند در اين دوره با تمام قوا حاضر شدند و همين مسائل باعث شد تا از مدتها قبل بتوان پيشبيني كرد كه انتخابات رياست جمهوري دهم يكي از باشكوهترين انتخابات خواهد بود.
براساس تقويم انتخاباتي، رايگيري در روز 22 خرداد برگزار شد و آماري كه بعدا منتشر شد حكايت از حضور كمسابقه مردم در پاي صندوقهاي راي داشت.
رفته رفته با غروب خورشيد روز رايگيري، گمانهزنيها در مورد اين كه كدام كانديدا پيروز رقابت خواهد بود قوت گرفت و در عصر روز جمعه برخي خبرگزاريها اعلام كردند كه براساس اخبار رسيده از سراسر كشور، محمود احمدينژاد، پيروز انتخابات است. از سوي ديگر ميرحسين موسوي كه ديگر كانديداي پرطرفدار انتخابات بود و با شعارهاي خود توانسته بود هواداران زيادي براي خود كسب كند در آخرين دقايق روز 22 خرداد، در كنفرانسي خبري اعلام كرد كه «با توجه به اطلاعاتي كه من از سطح كشور دريافت كرده ام برنده قطعي اين انتخابات بنده هستم».
فرداي انتخابات، نتايج رسمي اعلام شده حكايت از پيروزي قطعي احمدينژاد در دور اول داشت و براساس اعلام وزارت كشور محمود احمدينژاد با كسب 24 ميليون و 527 هزار و 516 راي كه برابر با 63/62 درصد از كل آراي ماخوذه بود به عنوان دهمين رئيسجمهوري كشورمان معرفي شد.
اما اعلام رسمي وزارت كشور و معرفي رئيسجمهور منتخب باعث نشد كه شور و هيجان حاكم بر كشور كه از زمان تبليغات باقي مانده بود فروكش كند، بلكه از همان بعد از ظهر روز شنبه و ساعاتي بعد از اعلام رسمي نتايج از سوي وزارت كشور، در شهر تهران و برخي ديگر از شهرها تجمعات و درگيريهايي به وجود آمد كه كمكم در خبرها به «حوادث پس از انتخابات» يا «اغتشاشات بعد از انتخابات» معروف شدند. حضرت آيتالله خامنهاي، رهبر معظم انقلاب اسلامي، بعدازظهر روز 23 خرداد در پيام مهمي، ضمن تقدير از مردم به خاطر حضور گسترده در انتخابات اعلام كردند: گمان بر اين است كه دشمنان بخواهند با گونهاي از تحريكات بدخواهانه، شيريني اين رويداد را از كام ملت بزدايند. ايشان با تاكيد بر اين كه «همواره بايد شنبه پساز انتخابات، روز مهرباني و بردباري باشد» افزودند: چه طرفداران نامزد منتخب و چه هواداران ديگر نامزدهاي محترم، از هر گونه رفتار و گفتار تحريكآميز و بدگمانانه پرهيز كنند.
هفته داغ تجمعات
با وجود اين توصيهها و تذكرها، بازار تجمعات قانوني و غيرقانوني طرفداران دو كانديداي اصلي انتخابات، در هفته اول بعد از انتخابات همچنان داغ بود و گروهي از اراذل و اوباش نيز با سوءاستفاده از فضاي ملتهب كشور، از همان روز 23 خردادماه دست به تخريب و به آتش كشيدن اموال عمومي در بعضي از شهرها و بويژه تهران زدند.
روز يكشنبه 24 خرداد، كانديداي پيروز يعني محمود احمدينژاد كه هنوز مدتي به پايان دوره رياست جمهوري قبلياش باقي مانده بود در كنفرانسي خبري به سوالات خبرنگاران داخلي و خارجي پاسخ گفت و بعد از كنفرانس خبري هم به اجتماع هوادارانش كه در ميدان وليعصر تهران تجمع كرده بودند رفت و در آنجا به سخنراني پرداخت. به كار بردن لفظ «خس و خاشاك» در همين مراسم بود كه باعث شد بسياري از معترضان، اين واژه را به عنوان توهيني به خود قلمداد كنند و با وجود توضيحات پايگاه اطلاعرساني رئيسجمهوري مبني بر اين كه خطاب رئيسجمهور در آن سخنراني، به اغتشاشگران بوده است، واكنشها نسبت به اين سخنان احمدينژاد تا مدتها ادامه داشت.
در همان عصر روز يكشنبه، ميرحسين موسوي كه به نتايج اعلام شده انتخابات بشدت معترض بود در ديداري با رهبر انقلاب اسلامي، ضمن ارائه گزارشي به بيان ديدگاههاي خود درباره روند انتخابات پرداخت. حضرت آيتالله خامنهاي در اين ديدار با اشاره به تاكيدهاي صورت گرفته به شوراي نگهبان براي رسيدگي دقيق به اعتراضات خاطرنشان كردند: در دورههاي قبلي انتخابات نيز برخي افراد و نامزدها مسائلي داشتند كه از طريق شوراي نگهبان به عنوان مرجع قانوني رسيدگي به شكايات انتخاباتي پيگيري كردند و طبعا در اين دوره نيز مسائل بايد از طريق قانوني دنبال شود.
با وجود اين تاكيد رهبري روز 25 خردادماه معترضان به نتايج انتخابات به خيابانها آمدند و ميرحسين موسوي نيز در اين تجمعات حضور يافت. اغتشاشگران كه چنين تجمعاتي را بستر مناسبي براي عملي كردن برنامههاي خود ميديدند با حمله به پايگاه بسيج مقداد، باعث بوجود آمدن درگيري و تيراندازي شدند كه در اين حوادث 7 نفر كشته شدند.
در پي بروز اين درگيريها و ادامه يافتن اعتراضات، روز 26 خرداد ميدان وليعصر مجددا شاهد تجمعي ديگر بود كه البته اين بار به صورت قانوني و به دعوت شوراي هماهنگي تبليغات اسلامي برگزار ميشد و شركتكنندگان در پايان مراسم در قطعنامهاي، هر گونه اغتشاش و آشوب به بهانه اعتراض را محكوم كردند.
بعد از اين راهپيمايي و در پي خطبههايي كه حضرت آيتالله خامنهاي در نماز جمعه روز 29 خرداد بيان كردند تا حدود زيادي، معترضان به نتيجه انتخابات راه خود را از اغتشاشگران جدا كردند.
شوراي نگهبان هم در اين دوره از انتخابات براي رسيدگي بيشتر به اعتراضات، مهلت قانوني 10 روزه رسيدگي را با تاييد رهبري، به مدت 5 روز تمديد كرد و علاوه بر اين هياتي 6 نفره را نيز مامور ديدار با كانديداهاي معترض و رسيدگي به شكايات آنها كرد كه فقط محسن رضايي، از اين فرصتها براي طرح شكايت به شوراي نگهبان استفاده كرد كه البته او نيز اندكي بعد، از درخواست خود انصراف داد.
شوراي نگهبان در پايان مهلت رسيدگي به شكايات در تاريخ 8 تير ماه، 10 درصد كل صندوقهاي راي را در استانها و شهرستانهاي مختلف، به صورت تصادفي در مقابل دوربينهاي صداوسيما بازشماري كرد و در شامگاه همان روز، دبير شوراي نگهبان در نامهاي به وزارت كشور، صحت انتخابات رياست جمهوري دهم را تاييد كرد.
طرح ادعاهايي جديد از سوي يك كانديدا
پس از تاييد انتخابات از سوي شوراي نگهبان و متعاقب آن تنفيذ حكم رئيسجمهور در تاريخ 12 مرداد، رفته رفته از حجم تجمعات غيرقانوني كاسته شد. در اين ايام با وجود ادامه پافشاري ميرحسين موسوي و مهدي كروبي بر اعتراضاتشان، مسائل جديدي مطرح شد كه تا مدتها به سوژه خبري رسانههاي خارجي بر عليه جمهوري اسلامي ايران تبديل شد.
اين ادعاهاي جديد كه از سوي كروبي مطرح شده بود حكايت از اين داشت كه در جريان بازداشتهاي بعد از انتخابات با بعضي از بازداشتشدگان بدرفتاري شده و حتي يكي از آنها بعد از تجاوز به قتل رسيده است. اين ادعاها بلافاصله از سوي قوه قضاييه مورد پيگيري قرار گرفت و بعدا در گزارشي اعلام شد كه هيچ موردي از تجاوز در بازداشتهاي بعد از انتخابات تاييد نشده است و اين ادعا بشدت تكذيب شد. البته در تحقيقاتي كه از بازداشتگاه كهريزك به عمل آمد مشخص شد كه اين بازداشتگاه استاندارد نبوده و براساس بررسيهاي بعدي، طي اطلاعيهاي از سوي سازمان قضايي نيروهاي مسلح اعلام شد كه 3 نفر از بازداشت شدگان بر اثر ضرب و جرح در اين بازداشتگاه كشته شدهاند.
رهبر معظم انقلاب اسلامي نيز موضوع بازداشتگاه كهريزك را به صورت ويژه پيگيري و در تاريخ 5 مرداد ماه دستور تعطيلي اين بازداشتگاه را صادر كردند.
جدايي خط آشوبطلبان از معترضان
راهپيمايي روز قدس و همچنين راهپيمايي روز دانشآموز در 13 آبان، فرصتهاي ديگري براي اغتشاشگران بود تا بتوانند با استفاده از حضور جمعيت، در بعضي مناطق تهران حضور يابند. البته شعارها و رفتار آنها نشان ميداد كه به كلي خط خود را از معترضان به انتخابات جدا كردهاند و هدف آنها مسالهاي فراتر از نتايج انتخابات است. سردادن شعارهايي چون «استقلال، آزادي، جمهوري ايراني» و «نه غزه، نه لبنان، جانم فداي ايران» ازجمله مصداقهاي اين واقعيت بود. انجام يك سري ساختارشكني ديگر ازجمله روزهخواري علني در آخرين جمعه ماه مبارك رمضان (روز قدس) و شعار دادن عليه برخي از اصول جمهوري اسلامي ايران از ديگر مواردي بود كه به وضوح نشان ميداد اغتشاشگران، هدفي فراتر از نتايج انتخابات براي خود در نظر گرفتهاند.
در 16 آذر ماه، مصادف با روز دانشجو نيز شاهد چنين تجمعاتي البته در حجم كمتري بوديم. چند روز بعد از اغتشاشات روز 16 آذر، صداوسيما گزارشي را پخش كرد كه در آن عكسي از امام خميني(ره) توسط اغتشاشگران پاره ميشد. به دنبال پخش اين گزارش موج گستردهاي از اعتراضات و محكوميتها نسبت به اين بيحرمتي آغاز شد و مردم ايران در راهپيمايي سراسري كه در روز جمعه 27 آذرماه برگزار شد اعلام كردند كه در مقابل اين گونه ساختارشكنيها كوتاه نميآيند. اما آشوبطلباني كه گويا اين صداها را نشنيده بودند در مراسم تشييع مرحوم آيتالله منتظري و سپس در روز عاشورا دست به اقداماتي زدند كه اين بار موج گسترده اعتراض آحاد مردم را به دنبال داشت. در حادثه روز عاشورا كه باعث به جوشش درآمدن خشم فروخورده مردم از اغتشاشگران شد علاوه بر بيحرمتي به مقدسات، 7 نفر از هموطنانمان كشته شدند. اين اتفاقات همچون نقطه عطفي در حوادث بعد از انتخابات بود و باعث شد تا مردم با حضوري قاطع در راهپيمايي روز 9 ديماه، ضمن محكوميت بيحرمتي به مقدسات، مهر پاياني بر اغتشاشات بعد از انتخابات بكوبند.
اتمامحجت مردم با اغتشاشگران كه در تاريخ 9 دي ماه پارسال صورت گرفت تقريبا آرامش را به فضاي كشور بازگرداند، اما مردم از فرصت ديگري كه در پيش بود براي هشدار مجدد به آشوبطلبان استفاده كردند.
راهپيمايي باشكوه 22 بهمن كه با كمترين حاشيهاي در سراسر كشور برگزار شد نشان داد كه پرونده اغتشاشات بعد از انتخابات بسته شده است و مردم با حضور خود، پيش از آغاز سال جديد آرامش را به جامعه بازگرداندند.
حسين نيكپور / گروه سياسي